0.8 W کریستالی FM فرستنده

 در ادامه سلسله مدارات فركانسي ( RF )  كه تا كنون از طرف شركت مشهد كيت تقديم علاقمندان شده است ، اينبار اقدام به طراحي و اِرائه يك فرستنده نسبتاً قوي اِف اِم با استفاده از كريستال كوارتز نموده ايم .اين فرستنده از 3بخش تشكيل يافته است . ترانزيستور T1 بمنظور تقويت ميكرفون ، ترانزيستور T2 نقش توليد فركانس  و در نهايت  ترانزيستور T3 بعنوان تقويت فركانس خروجي بكار رفته است . قدرت خروجي اين فرستنده 300 ميلي وات است و در صورت استفاده از آنتن هوائي مناسب ، بردي در حدود  1500 متر بدست مي آيد . براي تنظيم فرستنده در حداكثر برد ، از خازن تريمر  T استفاده شده و توسط آن ميتوان قدرت خروجي را در حداكثر توان تنظيم نمود . اينكار مستلزم وجود تجهيزات آزمايشگاهي نظير اوسيلوسكوپ و وات سنج است .

ساير موارد لازم بشرح زير ميباشند :

1 – پتانسيومتر بترتيب پايه هايش در محل مربوطه نصب شود . ( پايه وسط پتانسيومتر در خانه وسط و . . . )

2 – طريقه پيچيدن چوك فركانس راديوئي RFC  :

در بسته بندي كيت مقداري سيم نازك همراه با يك مقاومت   ½  واتي ( درشت ) با اهم حدود  2/1 مگا اُهم وجود دارد . شما بايد به تعداد 30 دور از سيم فوق بر روي مقاومت 1 مگا اُهم پيچيده و سپس دو سر سيم را به دو سر مقاومت لحيم كنيد . قبل از لحيم نمودن بايد لاك نوك دو سر سيم لاكي بطور كامل تراشيده شود تا اتصال كامل بين سر سيم و پايه مقاومت برقرار شود .

3 – قبل از نصب بوبين هاي لاكي L1  و  L2  حتماً بايد لاك نوك پايه هايشان بطور كامل و دقيق تراشيده شود . در اينكار توجه شود كه شكل بوبينها از نظر تعداد حلقه ها ، قطر هسته داخلي و منظم بودن تغييري نكند . بوبينها از سيم شماره 080  ، به تعداد  5 دور و ر روي هسته هوا به قطر 5 ميليمتر پيچيده شده اند

4 – در نصب ميكرفون به پايه منفي آن توجه نموده و آن را در خانه با علامت ستاره *   نصب كنيد .

5 – ترانزيستورهاي T1 ,  و T2  چنان در محل خود نصب شوند كه بريدگي لبه آنها دقيقاً بر شكل روي فيبر منطبق شود .

6 – ترانزيستور T3 طوري نصب شود كه زائده روي بدنه اش بر شكل مشابه روي فيبر منطبق شود .

7 – كريستال بايد در محل XT  نصب شود و جهت قرار گرفتن آن فرقي ندارد . تنها نكته مهم در لحيمكاري آن است كه نبايد بيش از حد گرم شود .

8 – اين فرستنده نياز به آنتن تلسكوپي 60 سانتيمتري  دارد كه بايد توسط سيم بسيار كوتاهي به محل ANT  متصل شود .

9 – تغذيه مورد نياز فرستنده 9 ولت مستقيم است كه حتماُ بايد از طريق 6 باتري قلمي سري شده تامين و با رعايت مثبت و منفي به محل –BAT+ متصل شود . ( باتريهاي كتابي 9 ولت بدليل جريان كم براي اين فرستنده مناسب نبوده و براي برد بيشتر حتماً از 6 باتري قلمي كاملاً پُر استفاده شود ) براي برد بيشتر به انتهاي اين برگه رجوع كنيد .

پس از نصب تغذيه ، يك راديو در باند FM  روشن نموده و موج ياب آن را بچرخوانيد تا در محلي صداي سوت قوي از راديو شنيده شود .

شدت صداي ميكرفون توسط پتانسيومتر PT قابل تنظيم است .  فركانس فرستنده بر اساس مدار هماهنگي ، شامل بوبين L1  و خازن عدسي   C3  تعيين ميشود  و هم اكنون با توجه به ظرفيت ثابت خازن C3  در محدوده 96  مگاهرتز است . در صورتي كه فركانس دقيقاً بر روي يك ايستگاه محلي قرار گرفته باشد ، ميتوان اندكي بين حلقه هاي بوبين L1  فاصله ايجاد نمود تا فركانس فرستنده تغيير جزئي داشته باشد . 

پس از دريافت صداي فرستنده در راديو لازم است قدرت فرستنده بكمك يك مدار وات سنج RF  ، در حداكثر توان تنظيم شود . براي اين منظور بايد خروجي آنتن فرستنده به ورودي مدار وات سنج منتقل و توسط خازن تريمر  ، قدرت فرستنده در حداكثر توان تنظيم شود . نمونه ساخته شده اين فرستنده با  تنظيم ايده آل و در فضاي كاملاً باز ( ديد به ديد )  تا حدود 5/1  كيلومتر مورد آزمايش قرار گرفته است . در اين آزمايش براي تغذيه مدار از 8 باتري قلمي ( جمعاً 12 ولت ) استفاده شد و بدليل افزايش ولتاژ ، يك رادياتور آلمينيومي به ترانزيستور T3 متصل شد .

روش سعي و خطا در تنظيم فرستنده  

در صورتي كه دسترسي به تجهيزات آزمايشگاهي لازم براي تنظيم فرستنده نداريد لازم است در مسيري باز ، همزمان با دور شدن از فرستنده ، در چندين نوبت پي در پي اقدام به تنظيم خازن تريمر نموده و بتدريج فاصله تان از راديو را دورتر كنيد . در اين روش لازم است شخصي در كنار راديو و شخص دوم همراه فرستنده باشد . اين روش تا حدودي ميتواند در تنظيم فرستنده مؤثر باشد كه البته نياز به صرف وقت و تجربه قبلي دارد .

استفاده از كيت وات سنج براي تنظيم فرستنده

از طرف شركت مشهد كيت ، كيت سنجش قدرت خروجي فرستنده ها طراحي و توليد گرديده است . توسط اين كيت براحتي و در صرف چند دقيقه ميتوانيد انواع فرستنده هاي با قدرت بيش از 150 ميلي وات را در حداكثر قدرت خروجي شان تنظيم نمائيد . محدوده پاسخگوئي فركانس اين كيت از 10 تا 400 مگاهرتز است . براي تهيه اين كيت ميتوانيد به نمايندگيهاي شركت مراجعه فرمائيد . اين كيت با كد توليد 161 شناخته ميشود .

منبع تغذيه :

بمنظور افزايش توان خروجي فرستنده ها در انتخاب تغذيه بهتر است از منابع با جريان بالا استفاده شود . بنابراين انواع باتري هاي اسيدي و يا باتري هاي قابل شارژ مخصوص تلفن بيسيم ها براي اين منظور بهتر خواهند بود . در اين فرستنده ميتوان از تغذيه 9 تا 18 ولت و با جريان حدود 1 آمپر استفاده نمود . اين تغذيه را ميتوان از حدود 8 تا 12 باتري قلمي تامين نمود . 

رادياتور براي طبقات تقويت فركانس :

با توجه به نوع تغذيه اي كه در بالا به آن اشاره شد ، داغ شدن ترانزيستور تقويت فركانس 100% حتمي خواهد بود . لذا گرماي اين ترانزيستور حتماً بايد توسط يك رادياتور « گرماگير » آلومينيومي مناسب دفع شود . در غير اينصورت با گرم شدن ترانزيستور ، پايداري مدار بهم مي خورد و به احتمال زياد ترانزيستور خواهد سوخت .

استفاده از آنتن هوائي :

بمنظور تحت پوشش قرار دادن مناطق وسيع تر لازم است كه از آنتن هوائي براي فرستنده ها استفاده شود . براي اين منظور آنتن كشوئي فرستنده در پشت بام و محلي بالا نصب ميشود و اين آنتن توسط كابل « آر – جي » به محل آنتن فرستنده متصل مي شود . بديهي است طول كابل آنتن بيشتر از 10 متر انتخاب نشود . در اينصورت از سيم مغزي كابل آنتن استفاده مي شود و در گامي فراتر ميتوان يك زمين منفي در قسمت بالا براي آنتن ساخت و سيم شيلد آنتن در بالا به اين زمين مصنوعي متصل شود . در پائين نيز سيم شيلد آنتن به منفي مدار متصل شود . زمين مصنوعي به طرق مختلفي قابل ساخت است . در پاره اي موارد ميتوان از 6 آنتن كشوئي كه با زاويه 45 درجه و بطرف پائين قرار گرفته اند استفاده نمود ( مشابه آنتن هاي تلفن هاي بيسيم برد بالا ) و در مواردي ميتوان از يك سطح فلزي مربع به ابعاد تقريبي 35 در 35سانتيمتر استفاده نمود.( مشابه آنتنهاي بيسيم ادارات دولتي ) براي اطلاعات بيشتر درباره آنتن هاي فرستنده ميتوانيد به كتابهاي طراحي و ساخت آنتن كه معمولاً در كتابخانه دانشكده به وفور يافت مي شود رجوع نمائيد .

اتصال زمين مناسب :

از مواردي كه در پايداري فرستنده ها نقش مهمي ايفاء مي كند استفاده از زمين مناسب است . در فرستنده هاي بسيار قوي كه بمنظور پخش برنامه هاي راديو و تلويزيوني بكار مي روند اين مسئله با محاسبات بيشتري مد نظر قرار مي گيرد ، از جمله محاسبه قطر چاهك ، ارتفاع چاهك ، لايه هاي مختلف خاك مورد استفاده ، ميزان رطوبت ، كابل مورد استفاده و . . .

اما در فرستنده هاي با برد كمتر اين مسئله را ميتوان با اتصال سيم منفي فرستنده به نزديك ترين  لوله آب حل نمود . براي اين منظور سيم منفي فرستنده توسط يك كابل افشان نسبتاً قوي و بكمك يك بسط فلزي ، بطور كامل به لوله فلزي آب متصل ميشود.